Verzetsheld Jaap Rus overleden (1923-2019)

Verzetsheld Jaap Rus overleden (1923-2019)

(Uit PZC 24 januari 2019; Martijn de Koning)

 

De oorlog vormde hem, en ging nooit meer uit zijn hoofd. Het zat de zaterdag overleden verzetsheld Jaap Rus (95) echter nooit in de weg. Uiteindelijk werd hij zelfs bekender door zijn baan bij Rijkswaterstaat dan door zijn verzetsdaden.

Het was dat zijn vriend Willem hem kort na het uitbreken van de oorlog vroeg mee te doen, anders was de destijds 16-jarige scholier Jaap Rus uit Goes misschien nooit in het verzet terechtgekomen. Hoewel: het paste wel bij hem. Zijn boosheid over het onrecht dat de Duitsers de samenleving destijds aandeden, was groot, vertelde hij ruim vier jaar geleden aan deze krant. ,,De bezetting was niet alleen een tijd van grote wreedheden, maar ook van wat wij ervoeren als kleine pesterijtjes. Ik was bij de padvinderij in Goes: werd verboden. Ik ging bij de gymnastiek: verboden. Lid van de kerkelijke jeugdclub: werd die ook verboden. Je mocht alleen nationaal-socialistisch bezig zijn. Pure onderdrukking.” Het vrat aan de jonge Jaap. ,,Want leven, dat is niet alleen brood en een bord soep. Het is je geest, vrij zijn, alles.”

Invasie

Bij het verzet hielp Rus onderduikers, en hij bespioneerde de Duitsers. Het meest spraakmakend waren zijn acties toen hij tewerkgesteld werd: het kwam erg goed uit dat hij naar bouworganisatie Todt werd gestuurd. Die was bezig met de aanleg van het Walcherse deel van de Atlantikwall – het verdedigingssysteem dat een geallieerde invasie via zee moest voorkomen. Rus moest er zand scheppen en bomen kappen, en gaf ondertussen zijn ogen de kost. Thuis schetste hij wat hij overdag had gezien en gaf dat door aan zijn commandant, die de informatie op zijn beurt doorzond naar de Engelsen.

Natuurlijk was het gevaar nooit ver weg. Het kwam wel erg dichtbij toen zijn commandant Merien de Groot in 1944 werd opgepakt en bij de Kreekrakdam werd gefusilleerd. Rus besloot extra voorzichtig te zijn en regelmatig bij de buren te gaan slapen. Tijdens zo’n nacht hoorde hij de Duitsers zijn huis binnenvallen. Ze vonden hem niet.

Helden

De heroïsche daden leverden Rus de bijnaam ‘Zeeuwse Soldaat van Oranje’ op. Voor hemzelf hoefde dat niet zo. ,,Ik was geen held. Mensen máken van anderen helden. Zelf voel ik dat niet zo”, vertelde hij. Gert Jan de Rooij, vrijwilliger bij het Bevrijdingsmuseum in Nieuwdorp, beaamt dat. ,,Hij stak het verleden niet weg, maar viel je er ook niet mee lastig. Pas als je interesse toonde, begon hij erover. En dan nog met veel bescheidenheid.”

De Rooij had jarenlang regelmatig contact met Rus. ,,Hij bleef altijd geïnteresseerd in alles wat met de oorlog te maken had. Dus ook in ons museum.” Overigens zonder in het verleden te blijven hangen, benadrukt De Rooij. ,,Integendeel. Hij mailde me tot vorige maand regelmatig over nieuwtjes die hij had opgevangen, over wat hij had gezien of gelezen.” Na de oorlog wist Rus zijn leven probleemloos op te pakken. Hij trouwde en kreeg drie dochters. Tekenend is dat hij door de jaren heen meer media-aandacht kreeg voor zijn arbeidscarrière na de oorlog dan voor zijn rol in het verzet. Als waterbouwkundige bij Rijkswaterstaat speelde Rus een vooraanstaande rol bij de aanleg van onder meer de Vlaketunnel en de Stormvloedkering. Dat wil niet zeggen dat hij de oorlog vergeten was. Integendeel. ,,Ik zie dingen nooit los van mijn eigen verleden”, vertelde hij. ,,We zijn gevormd door de oorlog. Ik ben er in feite steeds mee bezig.”

Opperkransenlegger

Rus vond het belangrijk om ‘niet te vergeten’, en was altijd bereid zich in te zetten om daaraan bij te dragen. Dat leidde tot tal van publieke optredens: Rus liet zich regelmatig interviewen, liet z’n neus zien bij herdenkingen en was nooit te beroerd schoolklassen over zijn ervaringen te vertellen. Daarbij werd hij zich er door de jaren heen steeds meer van bewust dat hij één van de weinigen was die nog uit de eerste hand konden vertellen, zegt De Rooij. ,,Hij zei weleens tegen mij: als je maar lang genoeg leeft, word je vanzelf opperkransenlegger.”

Rus kreeg verschillende onderscheidingen, waaronder in 1984 het Verzetsherdenkingskruis. Hij overleed afgelopen zaterdag – in zijn hoofd nog helder, maar lichamelijk op.

Jaap Rus wordt morgen in besloten kring begraven. De Dienst van Woord en Gebed wordt gehouden om 13.00 uur in de St. Jacobskerk in Vlissingen. Van 11.00 tot 12.30 uur is er gelegenheid tot condoleren en persoonlijk afscheid.

Geen reactie's

Geef een reactie